аЯрЁБс>ўџ 46ўџџџ3џџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџьЅСqПbjbjt+t+"$AAїџџџџџџ]ЊЊЊЊЊЊЊОООО8і  ОЖ0"RRRRRRЦШШШШШШ$ЗєЋtьЊRRRRRь^ЊЊRR^^^RъЊRЊRЦООЊЊЊЊRЦ^h^ЦЊЊЦR Р,}ѕ?xУОО<"ЦCreatief met Klonen De gekloonde mens is een stap dichterbij gekomen. Advanced Cell Technology (ACT), een biotechbedrijf in Worcester ten westen van Boston in de Verenigde Staten, kondigde anderhalve week geleden aan gekloonde menselijke cellen te hebben aangezet tot celdeling. Weliswaar was het proces snel gestopt, maar er was, voorzover bekend, voor het eerst een menselijk embryo gekloond. ACT houdt zich niet bezig met plannen om mensen te 'maken', maar wil deze techniek gebruiken voor medische toepassingen van zogenoemde stamcellen. Dit zijn de cellen die ontstaan na een bevruchting en hieruit ontwikkelen zich vervolgens alle verschillende cellen waaruit het menselijke lichaam is opgebouwd. Enkele weken voor deze bekendmaking was ik op bezoek bij ACT en sprak ik een middag met Michael West, de algemeen directeur, en Robert Lanza, de medische directeur. Het was een belevenis. West en Lanza praatten over de kloonexperimenten alsof het een cursus knutselen was. Bij klonen wordt een cel van een donor ingebracht in een eicel waaruit de kern is gehaald en vervolgens wordt met een elektrisch schokje de celdeling op gang gebracht. Ze waren lyrisch omdat ze bezig waren oude cellen hun 'jeugd' terug te geven en ze voorzagen hiermee nieuwe medische behandelingen van ouderdoms- en immuunziektes te kunnen ontwikkelen. ,,Het klinkt ongelooflijk, maar we kunnen de klok van de levensduur van cellen in zijn beginstand terugzetten'', zei West. Het leven, zei West, is van nature onsterfelijk. ,,Jij en ik zijn gemaakt van cellen waarvan het bestaan teruggaat naar de oorsprong van het leven op aarde. Ze hebben geen dode voorgangers. Ze vormen het einde van een ononderbroken lijn die miljarden jaren oud is. Lichaamscellen sterven als wij doodgaan, maar onze geslachtscellen gaan verder in de volgende generaties. Als wij ons voortplanten, zetten we de lijn van het leven voort.'' De vraag waarom lichaamscellen sterven, bracht West op de rol die stamcellen spelen. In zijn tijd bij Geron, een bedrijf dat hij in 1990 oprichtte, hield hij zich bezig met onderzoek naar telomeren. Telomeren spelen een sleutelrol in het verouderingsproces. Ze vormen de uiteinden van het DNA, het erfelijk materiaal, vergelijkbaar met de plastic kapjes aan het einde van schoenveters. Bij iedere celdeling neemt de lengte van de telomeren af en als ze zijn verdwenen, stopt de celdeling. De grap is, ontdekte West bij experimenten met vee en muizen, dat cellen bij klonen de oorspronkelijke lengte van de telomeren terugkrijgen. Na kloning hebben de cellen niet de leeftijd van de donorcel, maar van jonge cellen. De natuurlijke veroudering van de cellen is teruggedraaid. Dit opent de weg naar medische toepassingen van stamcellen, door kloning ontwikkeld uit cellen van de patiыnt zelf. ,,Het is geen science fiction'', verzekerde Lanza. ,,We zijn geen alchemisten of bedenkers van een geheime technologie. Je kunt patiыnten hun eigen, verjongde cellen teruggeven. Therapeutisch klonen van stamcellen is geen academische kwestie meer. We hebben het met succes gedaan bij apen en vee. Met menselijke cellen werkt het precies zo.'' Volgens Lanza kunnen klinische onderzoeken de komende twee р drie jaar plaatsvinden en dan zouden de eerste therapieыn over een jaar of vijf goedgekeurd kunnen worden door de Food and Drug Administration van de Amerikaanse overheid. Maar het politieke verzet is groot in de Verenige Staten. Na de bekendmaking van de experimenten van ACT riep president Bush het Congres op om alle vormen van klonen als ,,moreel verkeerd'' te verbieden. Dick Armey, de leider van de Republikeinen in het Huis van Afgevaardigden (dat deze zomer klonen al verbood), was van mening dat Amerika gewikkeld is ,,in een race om amoreel, wetenschappelijk verdacht geknutsel aan het heilige wonder van het leven te verhinderen''. Leon Kass, door Bush benoemd tot voorzitter van de Bio-ethische Raad in Amerika, waarschuwde dat ,,voortplanting dreigt te veranderen in industriыle productie''. In Europa bestaan trouwens ook heftige politieke meningsverschillen over therapeutisch klonen. Vorige week heeft het Europarlement een rapport hierover verworpen, omdat de parlementariыrs te verdeeld waren om tot overeenstemming te komen. ACT gaat het om de productie van stamcellen voor medische toepassingen, vandaar dat het proces 'therapeutisch klonen' wordt genoemd. Dat is wat anders dan 'reproductief klonen', de aanmaak van gekloonde mensen, zoals enkele zeloten openlijk beweren van plan te zijn. Maar de grens tussen therapeutisch en reproductief klonen is flinterdun, zoals West beaamt. In plaats van stamcellen in een kweekschaaltje te ontwikkelen, wordt de blastocyst (het klompje ongedifferentieerde stamcellen) in de baarmoeder van een draagmoeder geplaatst. De snelle ontwikkelingen in de biotechnologie leveren vooralsnog meer vragen dan praktische medische toepassingen op. Is klonen van mensen verboden, maar gerechtvaardigd als het om de behandeling van chronisch zieke patiыnten gaat? Mogen vrouwen gebruikt worden als oogstvelden van eicellen? Bestaan er alternatieve manieren om stamcellen te ontwikkelen, zonder gebruik van embryo's? In dat laatste ziet West niets. Hij maakt onderscheid tussen pluripotente stamcellen, ontleend aan beenmerg of aan de navelstreng van pasgeborenen, die een beperkt aantal mogelijkheden tot ontwikkeling hebben, en totipotente stamcellen die het resultaat zijn van therapeutisch klonen. Zij kunnen alle soorten lichaamscellen vormen en bovendien is hun biologische klok teruggezet. ,,Zij bezitten naar alle waarschijnlijkheid de onsterfelijkheid van geslachtscellen'', meent West. Dat is de ultieme uitdaging: kunnen mensen zichzelf onsterfelijk maken? Roel Janssen 6 december 2001 Uit: NRC Handelsblad  HYPERLINK "http://www.nrc.nl/denhaag/1007620578046.html" http://www.nrc.nl/denhaag/1007620578046.html PAGE  PAGE 1 G_а е & / єю lxYvŒЧШЩѕіїјўџ     ќњіњіњіњіњіњіњіњєячяфяєнкнкнкненкє0JmH0J j0JU0JjU jU66B*B*5B*'А p=(“-XYvwŒї §ћћћћћћћћћћљћћћ№ьћ№ьћћћ„h&`#$„јџ„ії  ўўўўўўў 1hА‚. АЦA!А‰"А‰#‰$‰%А)DаЩъyљКЮŒ‚ЊKЉ -http://www.nrc.nl/denhaag/1007620578046.htmlрЩъyљКЮŒ‚ЊKЉ Zhttp://www.nrc.nl/denhaag/1007620578046.html [>@ёџ> StandaardCJ_HaJmHsHtH4@4 Kop 1$@&5B*\ph4@4 Kop 2$@&6B*]phDA@ђџЁD Standaardalinea-lettertype.U@Ђё. Hyperlink >*B*phџ2 @2 Voettekst  ЦИp#()@Ђ( Paginanummer$џџџџ ŒШѕXџ„ !•!4џ•€GOPTU_ky}†!BHIN†‹ Юдае&/1: ! Ш б у ъ Г К є ћ ќ    G L ю ђ ќ S [ Ђ І і њ ћ  4@CMlxY]іїџ ії џџStandardUY:\NIBI documenten\Documenten\Intern\ECB\De Praktijk\Lesbrief\Creatief met Klonen.doc MediatheekF\\NW_SERVER\DAT\USERS\RIPPL.R\anw\erfelijkheid\Creatief met Klonen.docџ@€[Ф€@G‡:џTimes New Roman5€Symbol3& ‡:џArial"1ˆ№ФЉЅZy†ЅZy†Rя (!№‰‰ДД0@џџCreatief met KlonenStandard Mediatheekўџ р…ŸђљOhЋ‘+'Гй0|˜ДРдрьќ  8 D P\dltфCreatief met Klonenrea StandardmettantanNormald Mediatheekt2diMicrosoft Word 8.0@@^ о?xУ@^ о?xУRяўџ еЭеœ.“—+,љЎDеЭеœ.“—+,љЎ@ќ hp|„Œ” œЄЌД М мф/( @1 Creatief met Klonen TitleP(RZВ _PID_GUID _PID_HLINKSфAN{AD1698C5-E443-11D7-8CE9-009027DFE851}A”_-http://www.nrc.nl/denhaag/1007620578046.html ўџџџўџџџ !"ўџџџ$%&'()*ўџџџ,-./012ўџџџ§џџџ5ўџџџўџџџўџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџRoot Entryџџџџџџџџ РF€T†ѕ?xУ ѕѕ?xУ7€Data џџџџџџџџџџџџ1TableџџџџџџџџWordDocumentџџџџ"$SummaryInformation(џџџџџџџџџџџџ#DocumentSummaryInformation8џџџџџџџџ+CompObjџџџџjObjectPoolџџџџџџџџџџџџ ѕѕ?xУ ѕѕ?xУўџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџџўџ џџџџ РFMicrosoft Word-document MSWordDocWord.Document.8є9Вq